จดสิทธิบัตร ทำอย่างไร? สรุป 7 ขั้นตอนการจดสิทธิบัตร พร้อมเอกสารที่ต้องเตรียม ฉบับเข้าใจง่าย

1. เตรียมเอกสารและร่างคำขอ

• เอกสารที่ต้องใช้:

• • สำเนาบัตรประชาชน/หนังสือเดินทาง (กรณีบุคคลธรรมดา) หรือหนังสือรับรองบริษัท (กรณีนิติบุคคล)
  • หนังสือมอบอำนาจ (ถ้ามีตัวแทนยื่นคำขอ)
  • รายละเอียดผู้ประดิษฐ์

• ร่างคำบรรยายสิ่งประดิษฐ์/ออกแบบ: ส่วนนี้จะต้องมีความชัดเจน ครบถ้วน และเปิดเผยรายละเอียดของสิ่งประดิษฐ์/ออกแบบอย่างเพียงพอ เพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญในสาขาเดียวกันสามารถนำไปทำซ้ำได้ (เป็นหัวใจสำคัญของคำขอ)
• รูปประกอบ (ถ้ามี): ใช้แสดงลักษณะภายนอกหรือส่วนประกอบต่าง ๆ ของสิ่งประดิษฐ์/ออกแบบให้ชัดเจน

2. ยื่นคำขอ  

เมื่อเตรียมเอกสารครบถ้วนแล้ว ก็ถึงขั้นตอนการยื่นคำขอ ซึ่งมีช่องทางที่สะดวกสบายให้เลือกใช้

• ยื่นออนไลน์ผ่าน DIP e-Filing: เป็นช่องทางที่รวดเร็วและเป็นที่นิยมในปัจจุบัน
• ยื่นด้วยตนเอง/ทางไปรษณีย์: ยื่น ณ กรมทรัพย์สินทางปัญญา หรือสำนักงานพาณิชย์จังหวัดที่เปิดรับ

3. ชำระค่าธรรมเนียมการยื่น และค่าธรรมเนียมรายปี

หลังจากยื่นคำขอแล้ว คุณจะต้องชำระค่าธรรมเนียมการยื่นคำขอตามที่กำหนดทันที เพื่อให้คำขอนั้นมีสถานะสมบูรณ์และเจ้าหน้าที่ดำเนินการตรวจสอบเบื้องต้นได้ ความรวดเร็วในการชำระค่าธรรมเนียมมีความสำคัญต่อวันยื่นคำขอ (Filing Date) ซึ่งส่งผลต่อการพิจารณาความใหม่ หากเป็นสิทธิบัตรการประดิษฐ์และอนุสิทธิบัตร หลังครบกำหนดเวลาตามกฎหมายแล้ว ยังมีค่าธรรมเนียมรายปีที่ต้องชำระเพื่อรักษาสิทธิให้คงอยู่

4. การประกาศคำขอ

เมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจสอบคำขอเบื้องต้นแล้วว่าเอกสารครบถ้วนและถูกต้องตามรูปแบบ (Formalities Check) คำขอจะถูกประกาศโฆษณาในราชกิจจานุเบกษา ขั้นตอนนี้เปิดโอกาสให้สาธารณชนสามารถยื่นคัดค้านได้ภายใน 90 วัน หากมีผู้เห็นว่าสิ่งประดิษฐ์/ออกแบบนั้นไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ซึ่งถือเป็นกลไกสำคัญในการกลั่นกรองสิทธิบัตร

5. การขอให้ตรวจสอบการประดิษฐ์

สำหรับสิทธิบัตรการประดิษฐ์ ผู้ยื่นคำขอจะต้องยื่นคำขอให้มีการตรวจสอบการประดิษฐ์ (Request for Substantive Examination) ภายในระยะเวลาที่กำหนด (ปกติคือ 5 ปี นับจากวันยื่นคำขอ) ขั้นตอนนี้คือการตรวจสอบอย่างละเอียดโดยผู้ตรวจสอบสิทธิบัตรเพื่อพิจารณาว่าสิ่งประดิษฐ์เข้าเงื่อนไขความใหม่และขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้นจริงหรือไม่ ซึ่งเป็นขั้นตอนที่ใช้เวลานานที่สุดและต้องมีการตอบโต้กับเจ้าหน้าที่

6. การออกสิทธิบัตร /การอุทธรณ์

หากผลการตรวจสอบผ่านเกณฑ์ ผู้ยื่นคำขอก็จะได้รับหนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียนสิทธิบัตร/อนุสิทธิบัตร แต่หากไม่ผ่านและเจ้าหน้าที่แจ้งให้แก้ไขแล้วยังไม่เป็นที่พอใจ ผู้ยื่นคำขอมีสิทธิในการยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการสิทธิบัตรได้ ซึ่งการตัดสินใจอุทธรณ์ต้องอาศัยความเห็นทางกฎหมายที่รัดกุม

7. การดูแลสิทธิบัตร

เมื่อได้รับสิทธิแล้ว ความรับผิดชอบยังไม่จบลง คุณมีหน้าที่ต้องคอยติดตามการใช้สิทธิของผู้อื่นเพื่อป้องกันการละเมิด รวมถึงต้องชำระค่าธรรมเนียมรายปีให้ครบถ้วนและตรงตามกำหนดเพื่อรักษาสิทธิให้อยู่รอดตลอดอายุการคุ้มครอง เพราะการไม่ชำระอาจทำให้สิทธิบัตรสิ้นผลและกลายเป็นสาธารณสมบัติทันที

เคล็ดลับให้การจดสิทธิบัตรผ่านเร็วและราบรื่น

การทำให้ผ่านขั้นตอนการจดสิทธิบัตรไปอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพนั้นมีเทคนิคเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ช่วยได้มาก การเตรียมความพร้อมที่ดีตั้งแต่ต้นจะช่วยลดการตอบโต้กับเจ้าหน้าที่และย่นระยะเวลาการพิจารณาได้

• ปฏิบัติตามแนวทางกรมทรัพย์สินทางปัญญา

หมั่นศึกษาและทำความเข้าใจแนวทางการปฏิบัติงานของกรมทรัพย์สินทางปัญญา (DIP) อย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะ ข้อกำหนดด้านรูปแบบและโครงสร้างของคำบรรยายการประดิษฐ์ เพื่อให้การร่างคำขอเป็นไปตามมาตรฐานที่กำหนดและลดโอกาสในการถูกปฏิเสธตั้งแต่ขั้นตอนการตรวจสอบเบื้องต้น

• เลือกยื่นคำขอแบบมืออาชีพ (ใช้บริการตัวแทน)  

การใช้บริการจดสิทธิบัตรจากตัวแทนที่มีประสบการณ์ เช่น AKIP Venture จะช่วยให้คุณประหยัดเวลา ลดความผิดพลาด และมั่นใจได้ว่าการร่างคำขอ โดยเฉพาะในส่วนของ ‘ข้อถือสิทธิ’ (Claims) ซึ่งเป็นส่วนที่สำคัญที่สุด จะมีความรัดกุมและครอบคลุมการคุ้มครองตามหลักกฎหมาย และมั่นใจได้่ว่าสิทธิบัตรของคุณจะได้รับอนุมัติอย่างรวดเร็ว

• ตรวจสอบและแก้ไขคำขอก่อนยื่น

ก่อนที่จะยื่นคำขอจริง ควรตรวจสอบรายละเอียดอย่างละเอียดถี่ถ้วน ทั้งความสอดคล้องระหว่างคำบรรยาย รูปเขียน และข้อถือสิทธิ หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อแก้ไขจุดบกพร่องด้านเทคนิคและด้านกฎหมายที่อาจเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ต้น การร่างคำขอที่สมบูรณ์จะช่วยลดการถูกปฏิเสธในขั้นตอนการตรวจสอบเนื้อหา

• ทำการติดตามสถานะคำขอ

ไม่ควรละเลยการติดตามความคืบหน้าของคำขออย่างสม่ำเสมอผ่านระบบ e-Filing หรือติดต่อสอบถามเจ้าหน้าที่โดยตรง หากได้รับหนังสือแจ้งให้แก้ไข (Official Action) คุณควรรีบตอบข้อซักถามหรือแก้ไขเพิ่มเติมอย่างรวดเร็วและตรงประเด็น เพื่อไม่ให้คำขอต้องล่าช้าเกินความจำเป็น

ข้อควรระวังและคำแนะนำทางกฎหมาย

การจดสิทธิบัตรไม่ได้มีแค่เรื่องเอกสารเท่านั้น แต่ยังมีประเด็นทางกฎหมายที่คุณต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ เพื่อให้การคุ้มครองสิทธิของคุณมีผลสมบูรณ์และป้องกันความเสี่ยงในอนาคต

ความลับของสิ่งประดิษฐ์ (NDA) ก่อนยื่นคำขอ

สิ่งสำคัญที่สุดคือการรักษาความลับของสิ่งประดิษฐ์ ก่อนการยื่นคำขออย่างเป็นทางการ (วันยื่นคำขอถือเป็นวันที่ใช้กำหนดความใหม่) คุณควรใช้ข้อตกลงไม่เปิดเผยข้อมูล (Non-Disclosure Agreement: NDA) เมื่อต้องเปิดเผยรายละเอียดกับบุคคลภายนอก ไม่ว่าจะเป็นนักลงทุน คู่ค้า หรือผู้ผลิต เพราะหากสิ่งประดิษฐ์ถูกเปิดเผยสู่สาธารณะก่อนวันยื่นคำขอ แม้เพียงรายละเอียดเดียว ก็อาจทำให้สิ่งประดิษฐ์ ‘เสียความใหม่ของสิทธิบัตร’ จนไม่สามารถจดสิทธิบัตรได้

ภาระทางการเงินและการบริหารสิทธิ

เมื่อสิทธิบัตรได้รับการรับรองแล้ว ภาระทางการเงินก็เกิดขึ้นตามมา ซึ่งคุณจะต้องบริหารจัดการให้ดีตลอดอายุการคุ้มครอง

• ค่าธรรมเนียมการยื่นคำขอ (จ่ายเมื่อยื่นคำขอจดสิทธิบัตร): เป็นค่าใช้จ่ายเริ่มต้นเพื่อให้คำขอได้รับการดำเนินการ
• ค่าธรรมเนียมการตรวจสอบสิทธิบัตร: เป็นค่าใช้จ่ายสำคัญสำหรับสิทธิบัตรการประดิษฐ์ เพื่อให้เจ้าหน้าที่ทำการตรวจสอบเนื้อหาอย่างละเอียด
• การบริหารสิทธิ (การติดตามการละเมิด, การดำเนินการทางกฎหมาย, การอนุญาตให้ใช้สิทธิ): เป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานเพื่อรักษามูลค่าทางธุรกิจของสิทธิบัตร และอาจรวมถึงค่าใช้จ่ายทางกฎหมายเมื่อต้องบังคับใช้สิทธิ
• ค่าธรรมเนียมรายปีเพื่อรักษาสิทธิ (หลังครบ 5 ปีเป็นต้นไป): หากไม่ชำระภายในกำหนด สิทธิบัตรจะถูกยกเลิกทันที

ความเสี่ยงของการละเมิด /การฟ้องร้องสิทธิบัตร

แม้ว่าคุณจะได้รับการจดสิทธิบัตรแล้วก็ตาม แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าคุณจะปลอดภัยจากการถูกฟ้องร้อง การที่คุณคิดค้นสิ่งใหม่ได้ ไม่ได้แปลว่าสิ่งประดิษฐ์ของคุณจะไม่ไปละเมิดสิทธิบัตรที่ผู้อื่นจดไว้ก่อนหน้า พูดง่าย ๆ คือ สิทธิบัตรของคุณให้สิทธิคุณในการป้องกันผู้อื่นไม่ให้ลอกเลียนแบบ แต่ไม่ได้ให้สิทธิคุณในการ ผลิตและจำหน่ายโดยอิสระ หากการผลิตของคุณไปใช้เทคโนโลยีหรือขั้นตอนที่อยู่ในขอบเขตการคุ้มครองของสิทธิบัตรของคนอื่น คุณก็ยังมีความเสี่ยงที่จะถูกฟ้องร้องได้ ดังนั้น การตรวจสอบเบื้องต้นเพื่อหาความเสี่ยงในการละเมิดสิทธิของผู้อื่น (Patent Clearance Search หรือ Freedom-to-Operate Search) จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งก่อนที่คุณจะเริ่มผลิตหรือนำสินค้าออกสู่ตลาด

จดสิทธิบัตรกับ AKIP Venture ดีอย่างไร?

การเลือกใช้มืออาชีพมาช่วยในขั้นตอนการจดสิทธิบัตร จะช่วยให้คุณสามารถมุ่งเน้นไปที่การพัฒนาธุรกิจได้อย่างเต็มที่ AKIP Venture ในฐานะตัวแทนที่มีประสบการณ์ พร้อมเป็นที่ปรึกษาและดำเนินการแทนคุณในทุกขั้นตอน เพื่อให้คุณมั่นใจได้ว่าการคุ้มครองสิทธิจะเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ

ให้คำปรึกษาเบื้องต้น

เราให้คำแนะนำเบื้องต้นเกี่ยวกับประเภทสิทธิบัตรที่เหมาะสมกับสิ่งประดิษฐ์/ออกแบบของคุณ รวมถึง แนะนำกลยุทธ์การยื่นคำขอ ที่เหมาะสมกับแผนธุรกิจของคุณ

ประเมินโอกาสในการจดสิทธิบัตร

วิเคราะห์ความใหม่และโอกาสที่คำขอของคุณจะได้รับการอนุมัติ โดยทำการสืบค้นข้อมูลเบื้องต้น เพื่อประเมินว่าสิ่งประดิษฐ์ของคุณตรงตามข้อกำหนดทางกฎหมายหรือไม่

ร่างสิทธิบัตร จัดเตรียมเอกสารและคำขอ

ดำเนินการร่างคำบรรยายและข้อถือสิทธิบัตร (Claims) ที่ครอบคลุมและรัดกุม ตามมาตรฐานทางกฎหมาย โดยคำนึงถึงขอบเขตการคุ้มครองสูงสุดเท่าที่จะเป็นไปได้

ยื่นจดทะเบียน

ดำเนินการยื่นคำขอจดสิทธิบัตรแทนคุณผ่านช่องทางที่เหมาะสม เช่น ระบบ DIP e-Filing เพื่อให้คำขอมีวันยื่นคำขอ (Filing Date) ที่แน่นอนและรวดเร็ว

ติดตามผล

ติดตามสถานะคำขออย่างใกล้ชิด และจัดการตอบโต้กับเจ้าหน้าที่ (Official Action) แทนคุณตลอดกระบวนการ ไม่ว่าจะเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมคำขอ หรือการยื่นข้อโต้แย้งทางกฎหมาย

ประกาศโฆษณาและรับจดทะเบียน

ดำเนินการในขั้นตอนการประกาศโฆษณา และประสานงานจนถึงการชำระค่าธรรมเนียมออกสิทธิบัตรและรับใบสำคัญแสดงการจดทะเบียนสิทธิบัตรแทนคุณ

คำถามพบบ่อย (FAQs) เกี่ยวกับ การจดสิทธิบัตร

เราเข้าใจดีว่าหลายท่านอาจยังมีข้อสงสัยเกี่ยวกับรายละเอียดและกฎหมายของการจดสิทธิบัตรเพื่อให้คุณมีความเข้าใจที่ชัดเจนยิ่งขึ้นก่อนเริ่มต้นขั้นตอนการจดสิทธิบัตร เราได้รวบรวมคำถามที่พบบ่อยพร้อมคำตอบจากผู้เชี่ยวชาญไว้ที่นี่

1. จดสิทธิบัตรใช้เวลากี่วัน?

การจดสิทธิบัตรในไทยใช้เวลาไม่แน่นอน โดยการเตรียมเอกสารใช้เวลาเพียง 7-14 วัน แต่ขั้นตอนการจดสิทธิบัตรหลักจะใช้เวลานานหลายเดือนถึงหลายปี (อนุสิทธิบัตร 6-18 เดือน, สิทธิบัตรการประดิษฐ์ 3-7 ปี) ซึ่งขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของคำขอ

2. สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์มีอายุกี่ปี?

สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์มีอายุการคุ้มครองสูงสุด 10 ปีนับแต่วันยื่นคำขอ ตามกฎหมาย ซึ่งแตกต่างจากสิทธิบัตรการประดิษฐ์ที่มีอายุ 20 ปี และอนุสิทธิบัตรที่มีอายุ 6 ปี (ขยายได้รวมเป็น 10 ปี) โดยในช่วงอายุการคุ้มครอง 10 ปีนี้ คุณมีสิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการใช้สิทธิตามสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์นั้น

3. สิ่งที่จดสิทธิบัตรไม่ได้มีไรบ้าง?

กฎหมายกำหนดไว้ว่ามีสิ่งที่ไม่สามารถจดสิทธิบัตรได้ เช่น กฎเกณฑ์ทางคณิตศาสตร์ สูตรต่าง ๆ หรือวิธีการวินิจฉัย/รักษาโรคของมนุษย์และสัตว์ นอกจากนี้ สิ่งประดิษฐ์ที่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนก็ไม่สามารถจดทะเบียนได้เช่นกัน

4. ลิขสิทธิ์กับสิทธิบัตร แตกต่างกันอย่างไร?

ความแตกต่างหลักคือสิ่งที่ได้รับการคุ้มครอง สิทธิบัตรคุ้มครอง ‘ความคิด’ ในการประดิษฐ์หรือการออกแบบ ซึ่งต้องผ่านขั้นตอนการจดสิทธิบัตรและการตรวจสอบเพื่อรับรอง ในขณะที่ลิขสิทธิ์คุ้มครอง ‘รูปแบบ’ ของงานสร้างสรรค์ทางศิลปกรรมหรือวรรณกรรม (เช่น โค้ดโปรแกรม, หนังสือ, ภาพวาด) และเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติทันทีที่สร้างสรรค์งานโดยไม่ต้องจดทะเบียน

5. อัตราโทษการละเมิดสิทธิบัตรมีอะไรบ้าง?

การละเมิดสิทธิบัตรถือเป็นความผิดทั้งทางแพ่งและอาญา การละเมิดสิทธิบัตรการประดิษฐ์มีโทษอาญาจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่แสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ในขณะที่การละเมิดอนุสิทธิบัตรและการออกแบบก็มีโทษอาญาเช่นกันแต่มีอัตราโทษที่แตกต่างกัน ผู้ทรงสิทธิสามารถใช้สิทธิทางแพ่งเรียกร้องค่าเสียหายจากการละเมิดได้อีกด้วย

สรุป

การจดสิทธิบัตรไม่ใช่เพียงแค่การทำตามขั้นตอนการจดสิทธิบัตร แต่เป็นการลงทุนในอนาคตที่ช่วยสร้างความมั่นคงให้กับธุรกิจและนวัตกรรมของคุณ มันคือการเปลี่ยนความคิดสร้างสรรค์ให้เป็นทรัพย์สินที่มีมูลค่าและได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย หากคุณมีความคิดสร้างสรรค์และไม่ต้องการให้มันสูญเปล่า การเริ่มต้นดำเนินการคุ้มครองสิทธิในวันนี้คือสิ่งที่คุณควรทำอย่างเร่งด่วน เพราะในโลกธุรกิจ ความรวดเร็วในการคุ้มครองสิทธิคือข้อได้เปรียบที่สำคัญที่สุด

เตรียมคำขอสิทธิบัตรให้รอบคอบ ก่อนเริ่มกระบวนการจดทะเบียน

การจดทะเบียนสิทธิบัตรเป็นขั้นตอนสำคัญสำหรับผู้ที่ต้องการวางแผนคุ้มครองสิ่งประดิษฐ์ นวัตกรรม หรือเทคโนโลยีใหม่อย่างเป็นระบบ แต่ก่อนยื่นคำขอ ควรตรวจสอบความใหม่ ประเมินประเภทของสิทธิบัตรที่เหมาะสม และเตรียมรายละเอียดของผลงานให้ครบถ้วน เพื่อให้การดำเนินการสอดคล้องกับลักษณะของสิ่งประดิษฐ์มากที่สุด หากคุณมีผลงานที่ต้องการนำไปต่อยอด AKIP Venture พร้อมให้คำปรึกษาด้านการจดทะเบียนสิทธิบัตร การเตรียมเอกสาร และการวางแนวทางคุ้มครองนวัตกรรมให้เหมาะกับเป้าหมายของธุรกิจ

ปรึกษาการจดทะเบียนสิทธิบัตรกับ AKIP Venture

📞 โทร. 065-989-9815
💬 Line ID: @akipventure (อย่าลืมใส่ @)