ผลิตภัณฑ์อาหารที่ติดตราฮาลาลช่วยให้ผู้บริโภคมุสลิมตัดสินใจซื้อได้อย่างสบายใจ และเป็นใบเบิกทางสู่ตลาดส่งออกสำคัญหลายแห่ง ผู้ประกอบการที่ต้องการเข้าสู่ตลาดนี้จึงควรเข้าใจว่า เครื่องหมายฮาลาล คืออะไร ใครเป็นผู้รับรอง และมีขั้นตอนอย่างไร
เครื่องหมายฮาลาล คืออะไร?
เครื่องหมายฮาลาล คือเครื่องหมายที่คณะกรรมการฝ่ายกิจการฮาลาลของคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย หรือคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดต่าง ๆ อนุญาตให้ผู้ประกอบการประทับหรือแสดงบนฉลาก ผลิตภัณฑ์ หรือกิจการ
กล่าวง่าย ๆ คือเป็นสัญลักษณ์ยืนยันว่าสินค้าหรือบริการนั้นผ่านการตรวจประเมินตามหลักศาสนาอิสลามแล้ว
ฮาลาลหมายถึงอะไรในมุมการผลิตสินค้า
คำว่า “ฮาลาล” มาจากภาษาอาหรับ หมายถึงสิ่งที่ไม่ขัดต่อบัญญัติทางศาสนา ในการผลิตอาหาร หมายถึงกรรมวิธีทำ ผสม ปรุง ประกอบ หรือแปรสภาพ ที่เป็นไปตามหลักศาสนา
สิ่งที่ต้องคำนึงในกระบวนการผลิต เช่น
- ไม่ใช้วัตถุดิบต้องห้าม เช่น เนื้อหมู สุนัข สัตว์มีเขี้ยวเล็บ สุราและสิ่งมึนเมา
- สัตว์ที่บริโภคได้ต้องผ่านการเชือดที่ถูกต้อง ตามหลักศาสนา
- ไม่ปนเปื้อน ตั้งแต่วัตถุดิบ การผลิต การเก็บ การขนส่ง ไปจนถึงการจัดจำหน่าย
- ตรวจสอบย้อนกลับได้ ทั้งส่วนผสมและสถานประกอบการ
ใครเป็นผู้ออกการรับรองฮาลาลในประเทศไทย
| หน่วยงาน | บทบาท |
| สำนักงานคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย (ฝ่ายกิจการฮาลาล) | ผู้อนุญาตให้ใช้เครื่องหมายรับรองฮาลาลในระดับประเทศ |
| คณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัด | รับผิดชอบการตรวจรับรองในพื้นที่จังหวัดของตน |
| ศูนย์วิทยาศาสตร์ฮาลาล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย | ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2538 สนับสนุนด้านวิทยาศาสตร์และเทคนิคการตรวจ |
ผู้ประกอบการควรตรวจสอบกับเว็บไซต์halal.or.th หรือคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดที่สถานประกอบการตั้งอยู่ว่าต้องยื่นกับหน่วยงานใด
สินค้าประเภทใดที่ขอรับรองฮาลาลได้
เครื่องหมายฮาลาลไม่ได้จำกัดอยู่แค่อาหาร ตามที่กรุงเทพธุรกิจระบุ ใช้ได้ทั้งบนฉลาก ผลิตภัณฑ์ และกิจการ
| ประเภท | ตัวอย่าง |
| อาหารและเครื่องดื่ม | อาหารแปรรูป อาหารทะเล ผลไม้อบแห้ง เครื่องดื่ม |
| วัตถุดิบและส่วนผสม | สารเติมแต่ง เครื่องปรุง วัตถุดิบนำเข้า |
| ผลิตภัณฑ์อุปโภค | เครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์ดูแลส่วนตัว |
| สถานประกอบการ | โรงงาน ครัวกลาง ร้านอาหาร |
ขั้นตอนการขอเครื่องหมายฮาลาล
รายละเอียดอาจแตกต่างกันตามประเภทสินค้าและหน่วยงานที่ยื่น ขั้นตอนหลักโดยสรุปมีดังนี้
- ตรวจสอบหน่วยงานและข้อกำหนด สอบถามคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัด หรือฝ่ายกิจการฮาลาลว่าต้องยื่นกับหน่วยงานใด และต้องใช้เอกสารอะไรบ้าง
- เตรียมเอกสารและข้อมูล เช่น ข้อมูลสถานประกอบการ รายการวัตถุดิบ กระบวนการผลิต
- ตรวจประเมินสถานประกอบการ เจ้าหน้าที่ตรวจกระบวนการผลิตและความสอดคล้องกับข้อกำหนดฮาลาล
- พิจารณาและออกหนังสือสำคัญ เมื่อผ่านการพิจารณา ผู้ประกอบการจะได้รับหนังสือสำคัญให้ใช้เครื่องหมายรับรองฮาลาล
- ติดตามและต่ออายุ ต้องรักษามาตรฐานและยินยอมให้เจ้าหน้าที่ตรวจติดตามตามกำหนด
เรื่องอายุการรับรอง: ตามระเบียบคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย ว่าด้วยการบริหารกิจการฮาลาล พ.ศ. 2568 ระยะเวลาอนุญาตเดิมคือ 1 ปี ปัจจุบันมีแนวทางขยายเป็น 2 หรือ 3 ปี สำหรับสถานประกอบการที่เข้าเงื่อนไข เช่น เคยได้รับอนุญาตติดต่อกันไม่น้อยกว่า 2 ปี และไม่มีประวัติการกระทำผิดระเบียบ โดยต้องให้เจ้าหน้าที่เข้าตรวจติดตามในปีที่ 2 และ 3 ตามกำหนด (ประกาศฝ่ายกิจการฮาลาล ฉบับที่ 5/2569)
เครื่องหมายฮาลาล vs เครื่องหมายการค้า ต่างกันอย่างไร?
- เครื่องหมายฮาลาล เป็นเครื่องหมายรับรอง ผู้ประกอบการไม่ได้เป็นเจ้าของ แต่ได้รับ “หนังสือสำคัญให้ใช้” จากฝ่ายกิจการฮาลาล ภายใต้เงื่อนไขและระยะเวลาที่กำหนด หากไม่ปฏิบัติตามหรือหมดอายุ จะไม่สามารถใช้เครื่องหมายต่อได้ จุดประสงค์คือยืนยันว่าสินค้าหรือกิจการผ่านมาตรฐานฮาลาล
- เครื่องหมายการค้า คือชื่อ โลโก้ หรือสัญลักษณ์ที่ใช้แยกสินค้าหรือบริการของคุณออกจากของผู้อื่น เมื่อจดทะเบียนแล้ว เจ้าของจะได้รับสิทธิในเครื่องหมายนั้นตามขอบเขตที่จดทะเบียน
พูดง่าย ๆ คือ เครื่องหมายฮาลาลใช้รับรองว่าสินค้านี้ผ่านมาตรฐานศาสนา ส่วนเครื่องหมายการค้าใช้แสดงความเป็นเจ้าของและช่วยให้ผู้บริโภคจดจำแบรนด์ได้ ดังนั้น สินค้าหนึ่งชิ้นจึงสามารถมีเครื่องหมายทั้งสองอย่างได้ โดยการได้รับเครื่องหมายฮาลาลไม่ได้หมายความว่าผู้ประกอบการจะมีสิทธิในชื่อแบรนด์หรือโลโก้นั้นโดยอัตโนมัติ
ข้อควรระวัง:ไม่ควรนำเครื่องหมายฮาลาลไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต เนื่องจากอาจมีความเสี่ยงทางกฎหมายและส่งผลกระทบต่อความน่าเชื่อถือของธุรกิจ
ตรวจสอบโลโก้และชื่อแบรนด์ก่อนวางจำหน่ายสินค้า
ผู้ประกอบการมักให้ความสำคัญเรื่องส่วนผสมและกระบวนการผลิต แต่บางครั้งอาจลืมตรวจสอบชื่อและโลโก้ของแบรนด์ ซึ่งอาจเกิดปัญหาใหญ่ภายหลัง เช่น ต้องเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ที่พิมพ์ไปแล้ว หรือถูกโต้แย้งสิทธิ
ก่อนวางจำหน่ายหรือส่งออก ควรทำดังนี้
- เช็กเครื่องหมายการค้าว่าชื่อและโลโก้ไม่เหมือนหรือคล้ายกับเครื่องหมายที่ผู้อื่นจดไว้ในไทยและประเทศเป้าหมาย
- ตรวจสอบว่าชื่อสินค้าไม่เป็นคำสามัญหรือคำบอกลักษณะของสินค้าโดยตรง เพราะอาจทำให้จดทะเบียนได้ยาก หรือจำเป็นต้องสละสิทธิในบางส่วน
- วางแผนยื่นจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าตั้งแต่ก่อนสั่งผลิตหรือพิมพ์บรรจุภัณฑ์จำนวนมาก
- ตรวจสอบว่าการออกแบบบรรจุภัณฑ์ไม่เลียนแบบสินค้าของผู้อื่น และไม่ใช้สัญลักษณ์ของหน่วยงานรับรองในลักษณะที่ทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิด
สรุปเครื่องหมายฮาลาล คืออะไร?
- เครื่องหมายฮาลาล คือเครื่องหมายรับรองที่ฝ่ายกิจการฮาลาลหรือคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดอนุญาตให้ใช้บนฉลาก ผลิตภัณฑ์ หรือกิจการ
- การรับรองต้องผ่านการตรวจประเมินวัตถุดิบ กระบวนการผลิต และสถานประกอบการ
- ผู้ประกอบการได้รับ “หนังสือสำคัญให้ใช้” ไม่ได้เป็นเจ้าของเครื่องหมาย
- ฮาลาลไม่ใช่เครื่องหมายการค้า การคุ้มครองชื่อและโลโก้ต้องจดทะเบียนแยกต่างหาก
- ผู้ส่งออกควรตรวจเงื่อนไขของประเทศปลายทางล่วงหน้า
ปรึกษาเรื่องเครื่องหมายการค้ากับ AKIP Venture
- โทร: 06-5989-9815
- LINE: @akipventure
- อีเมล: contact.akip@gmail.com
คำถามที่พบบ่อย (FAQs) เกี่ยวกับ เครื่องหมายฮาลาล
Q: ใครออกเครื่องหมายฮาลาลในประเทศไทย?
A: ฝ่ายกิจการฮาลาล สำนักงานคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย และคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดต่าง ๆ
Q: เครื่องหมายฮาลาลมีอายุกี่ปี?
A: เดิมมีกำหนด 1 ปี ปัจจุบันมีแนวทางขยายเป็น 2 หรือ 3 ปี สำหรับสถานประกอบการที่เข้าเงื่อนไข ควรตรวจสอบกับฝ่ายกิจการฮาลาล
Q: ธุรกิจที่ไม่ได้ทำอาหารขอฮาลาลได้หรือไม่?
A: เครื่องหมายใช้ได้กับฉลาก ผลิตภัณฑ์ หรือกิจการ ขึ้นกับประเภทที่หน่วยงานรับรอง ควรสอบถามก่อนยื่น
Q: ได้รับเครื่องหมายฮาลาลแล้ว ชื่อแบรนด์จะได้รับการคุ้มครองหรือไม่?
A: ไม่ได้ เครื่องหมายฮาลาลเป็นการรับรองมาตรฐาน หากต้องการสิทธิในชื่อและโลโก้ต้องจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า
Q: ส่งออกไปประเทศมุสลิมต้องมีใบรับรองฮาลาลทุกครั้งหรือไม่?
A: แล้วแต่ประเทศและประเภทสินค้า เช่น อินโดนีเซียกำหนดให้สินค้าบางกลุ่มต้องมีใบรับรองก่อนส่งออก ควรตรวจกฎล่าสุดของแต่ละตลาด
