สิทธิบัตร PCT คืออะไร? ยื่นครั้งเดียว รักษาสิทธิสู่ตลาดโลก

ขยายธุรกิจสู่ตลาดโลก: ปลดล็อกโอกาสด้วย ‘สิทธิบัตร PCT’ ที่นักประดิษฐ์และธุรกิจยุคใหม่ควรรู้

หากคุณคือนักประดิษฐ์ ผู้ประกอบการ หรือเจ้าของธุรกิจที่มีความฝันอยากนำนวัตกรรมล้ำหน้าออกสู่ตลาดโลกใช่ไหม? แต่ความกังวลในการจดสิทธิบัตรในต่างประเทศ ทั้งเรื่องภาษา เอกสาร และกฎหมายที่แตกต่างกัน อาจทำให้คุณรู้สึกท้อใจใช่ไหม? ไม่ต้องกังวล! คำตอบของปัญหาเหล่านี้คือ ‘ระบบ PCT’ (Patent Cooperation Treaty) ซึ่งเป็นทางลัดสู่การปกป้องสิ่งประดิษฐ์ของคุณในต่างประเทศให้ง่ายและสะดวกมากยิ่งขึ้น ด้วยการยื่นคำขอเพียงครั้งเดียว!

สิทธิบัตร PCT คืออะไร?

สิทธิบัตร PCT คือ การยื่นคำขอรับสิทธิบัตรระหว่างประเทศเพียงครั้งเดียว ภายใต้สนธิสัญญาความร่วมมือด้านสิทธิบัตร (Patent Cooperation Treaty) ขององค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO) เพื่อ รักษาสิทธิ ในการยื่นขอความคุ้มครองในประเทศสมาชิกกว่า 150 ประเทศได้ภายหลัง โดยตัวมันเองยังไม่ใช่การรับจดทะเบียนสิทธิบัตร

✅ ยื่นครั้งเดียว เพื่อรักษาสิทธิในการยื่นขอสิทธิบัตรได้มากกว่า 150 ประเทศ
✅ ยืดเวลาตัดสินใจเลือกประเทศเป้าหมาย
✅ เหมาะกับคนที่มีแผนทำตลาดในต่างประเทศ

เป็นระบบที่ใช้สำหรับการอำนวยความสะดวกในการยื่นสิทธิบัตรในต่างประเทศช่องทางนึงที่นิยมและสะดวกที่สุด เนื่องจากมีระยะเวลาในการที่จะยื่นตรงเข้าประเทศเป้าหมาย 18-30 เดือน เหมาะสำหรับกรณีที่ต้องการเวลาในการหาทุนสนับสนุนและหาประเทศเป้าหมาย เช่น

ผู้ประกอบการที่วางแผนขยายตลาดไปต่างประเทศ
Startup / SME ที่มีนวัตกรรมและต้องการหานักลงทุนต่างชาติ
นักวิจัย / นักประดิษฐ์ ที่ต้องการให้ผลงานได้รับความคุ้มครองระดับสากล
บริษัทที่ต้องการสิทธิบัตรหลายประเทศเพื่อเจรจาธุรกิจ / ออก license

สิ่งสำคัญที่ต้องทำความเข้าใจก่อนตัดสินใจ: ‘การยื่นสิทธิบัตรผ่านระบบ PCT’ ไม่ใช่สิทธิบัตรสากลที่จะได้รับการคุ้มครองทันทีในทุกประเทศ! แต่เป็น ‘สะพานเชื่อม’ ที่ช่วยให้คุณสามารถขอรับสิทธิบัตรในประเทศปลายทางได้ง่ายขึ้นและมีเวลาในการเตรียมตัวมากขึ้น

กระบวนการนี้แบ่งออกเป็น 2 ระยะสำคัญ ดังนี้:

1. International Phase
2. National Phase

International phase

คือขั้นตอนระหว่างประเทศ ขั้นตอนนี้ยังไม่ใช่ขั้นตอนรับจดสิทธิบัตร แต่เป็นขั้นตอนก่อนเข้าประเทศปลายทาง ดำเนินการภายใต้กฎเกณฑ์และเงื่อนเวลาที่กำหนดไว้โดยองค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO) โดยผู้ยื่นจะต้องทำการเลือกองค์กรตรวจค้นระหว่างประเทศ (ISA) เพื่อจัดทำรายงานการค้นหาระหว่างประเทศ (ISR) และความเห็นเบื้องต้นเกี่ยวกับสิ่งประดิษฐ์ของคุณ (เช่น ความใหม่, ขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น, ความสามารถในการประยุกต์ใช้ในอุตสาหกรรม) นี่คือช่วงเวลาสำคัญที่คุณจะได้ข้อมูลเบื้องต้นเพื่อประเมินศักยภาพของสิ่งประดิษฐ์ของคุณ ก่อนที่จะตัดสินใจลงทุนหรือยื่นจดทะเบียนสิทธิบัตรในแต่ละประเทศ โดยมี 4 ขั้นตอน ใช้เวลาประมาณ 18-22 เดือน ดังนี้

PCT Filing การยื่นคำขอระหว่างประเทศ

ปัจจุบันสามารถยื่นคำขอได้ 2 ช่องทาง คือจะไปยื่นเองที่กรมทรัพย์สินทางปัญญา หรือยื่นคำขอผ่านระบบ e-filling ของกรมทรัพย์สินทางปัญญาก็ได้ และในกรณีที่ต้องการเคลมวันยื่นคำขอ ณ ตั้งแต่วันยื่นคำขอสิทธิบัตรในประเทศไทย (Claim Priority หรือ Priority Date) จะต้องยื่นภายใน 12 เดือนนับจากวันที่ยื่นคำขอในประเทศไทย ผู้ขอจะต้องเลือกหน่วยงาน ISA (International Searching Authority) ในการตรวจสอบ 1 ประเทศ เช่น ถ้าเลือกเป็นสหรัฐอเมริกา ผู้ขอจะต้องยื่นคำขอเป็นภาษาอังกฤษ ถ้าเลือกญี่ปุ่นผู้ขอก็จะต้องยื่นคำขอเป็นภาษาญี่ปุ่น เป็นต้น
จากนั้นทางกรมฯ จะทำการตรวจรับคำขอ – กรมทรัพย์สินทางปัญญาจะตรวจรับคำขอและเอกสารประกอบคำขอ ว่ามีความครบถ้วนถูกต้องหรือไม่ หาพบข้อบกพร่องจะต้องทำการยื่นแก้ไขให้ครบถ้วนภายใน 90 วัน นับตั้งแต่วันที่ยื่นคำขอ

International Search Report หรือ ISR

เป็นขั้นตอนรายงานผลการค้นหาระหว่างประเทศ พร้อมความเห็นเบื้องต้นเกี่ยวกับความใหม่และความสามารถในการประดิษฐ์ของสิ่งประดิษฐ์ รายงานนี้จัดทำโดยสำนักงานค้นหาระหว่างประเทศ (International Searching Authority – ISA) ซึ่งเป็นหน่วยงานของประเทศที่ผู้ขอเลือกไว้ตอนยื่นคำขอ PCT
จากนั้น ISA จะส่งรายงานฉบับนี้ให้แก่ผู้ยื่นคำขอ (นักประดิษฐ์หรือบริษัท) และจัดส่งสำเนาให้ WIPO เพื่อใช้ประกอบในการเผยแพร่ต่อสาธารณะในขั้นตอนถัดไป รายงาน ISR ช่วยให้ผู้ขอประเมินได้เบื้องต้นว่า คำขอของตนมีแนวโน้มที่จะได้รับสิทธิบัตรในประเทศต่าง ๆ หรือไม่ โดยทั่วไป ISA จะต้องจัดทำและส่งรายงานฉบับนี้ภายใน 16 เดือนนับจากวันยื่นคำขอแรก (priority date)

Publication of International Application with ISR

เป็นการประกาศโฆษณาเพื่อเผยแพร่งานประดิษฐ์ที่ยื่นคำขอไประหว่างประเทศต่อสาธารณะโดย WIPO ผ่านทางเว็บไซต์ PATENTSCOPE โดยใช้ระยะเวลา 18 เดือน นับตั้งแต่วันทียื่นคำขอแรก (priority date) และประกอบด้วย
– รายละเอียดคำขอสิทธิบัตรฉบับเต็ม
– รายงานผลการค้นหาระหว่างประเทศ (ISR)
– ความเห็นเบื้องต้นจาก ISA
WIPO จะแสดงข้อมูลทั้งหมดไว้ในระบบออนไลน์ เพื่อให้บุคคลทั่วไปสามารถเข้าถึงและตรวจสอบได้ ไม่ว่าจะเป็น นักลงทุน, คู่แข่ง, ทนายความ, นักวิจัย, หน่วยงานรัฐ หรือประชาชนทั่วไป เพื่อให้เกิดความโปร่งใส เปิดโอกาสให้ทุกฝ่ายเห็นแนวโน้มของสิ่งประดิษฐ์ใหม่ ๆ และหลีกเลี่ยงการละเมิดโดยไม่ตั้งใจ

International Preliminary Examination หรือ IPE

เป็นขั้นตอนการตรวจสอบการประดิษฐ์เบื้องต้นระหว่างประเทศ เป็นขั้นตอนเพิ่มเติมในระบบ PCT ที่ผู้ขอสามารถเลือกดำเนินการได้โดยสมัครใจ หลังจากได้รับรายงานผลการค้นหาระหว่างประเทศ (ISR) และต้องการชี้แจงหรือปรับปรุงคำขอของตนให้มีแนวโน้มได้รับสิทธิบัตรมากขึ้น ขั้นตอนนี้ดำเนินการโดย สำนักงานตรวจสอบเบื้องต้นระหว่างประเทศ (International Preliminary Examining Authority หรือ IPEA) ซึ่งผู้ขอสามารถเลือกประเทศที่ต้องการให้ทำการตรวจสอบได้
การยื่นขอ IPE มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้ขอมีโอกาสชี้แจง ตอบข้อคิดเห็น หรือแก้ไขคำขอ ตามข้อเสนอแนะใน ISR และรับความเห็นเพิ่มเติมจากผู้ตรวจสอบในระดับสากล โดยผลลัพธ์คือรายงานการตรวจสอบเบื้องต้นระหว่างประเทศ (IPER) ซึ่งให้ความเห็นว่าการประดิษฐ์นั้นเป็นของใหม่ มีขั้นการประดิษฐ์ และสามารถประยุกต์ใช้ทางอุตสาหกรรมหรือไม่

✅ ข้อดีของการยื่น IPE:

– เพิ่มโอกาสได้รับสิทธิบัตรในประเทศต่าง ๆ โดยลดข้อบกพร่องจาก ISR
– สร้างความมั่นใจก่อนเข้าสู่ขั้นตอน National Phase
– ใช้ IPER เป็นข้อมูลสนับสนุนในการยื่นในบางประเทศ

⚠️ ข้อจำกัดของการยื่น IPE:

– มีค่าใช้จ่าย และระยะเวลาเพิ่มขึ้น
– ไม่ใช่ทุกประเทศจะใช้ผล IPER เป็นเกณฑ์หลัก
– ไม่รับประกันว่าจะได้สิทธิบัตรจริงในประเทศปลายทาง

สิ่งที่สำคัญคือ คำขอ PCT ในขั้นตอนนี้ไม่ใช่ระบบรับจดสิทธิบัตรหรืออนุสิทธิบัตร เพราะการจะได้รับจดในแต่ละประเทศนั้น ต้องขึ้นกับการตรวจสอบตามขั้นตอนและเงื่อนไขของกฎหมายแต่ละประเทศ ดังนั้น การยื่นคำขอผ่านระบบ PCT จะเป็นเพียงขั้นตอนแรก (International phase) ของการขอรับสิทธิบัตรเท่านั้น ไม่มีการรับจดทะเบียนแต่อย่างใด หากต้องการขอรับความคุ้มครองในประเทศใด จำเป็นจะต้องยื่นในขั้นตอนขาเข้าของประเทศปลายทางอีกครั้งหนึ่ง (National phase)

National phase

เป็นขั้นตอนการขอรับความคุ้มครองในประเทศปลายทาง ซึ่งผู้ขอจะมีเวลา 30 เดือน (ระยะเวลาขึ้นอยู่กับแต่ละประเทศ) นับจากวันที่ยื่นคำขอในเฟสแรก (International Phase) หรือวันที่ยื่นคำขอสิทธิบัตรในประเทศไทย (กรณี Claim priority) โดยผู้ขอต้องดำเนินการตามข้อกำหนดและกฎหมายของประเทศนั้น ๆ เพราะแต่ละประเทศจะมีกฎหมายที่ว่าด้วยเรื่องการคุ้มครองเป็นสิทธิบัตรแตกต่างกันไป เช่น สหรัฐอเมริกาไม่มีระบบอนุสิทธิบัตร (utility model) ขณะที่จีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ มีระบบดังกล่าวแยกต่างหาก ประเภทงานที่รับคุ้มครองและเกณฑ์การพิจารณาจึงต่างกันไป

เพราะฉะนั้น ในเฟสนี้ควรจะอ้างอิงรายงานการตรวจค้นจาก International Phase มาประกอบการตัดสินใจ เช่น ในกรณีที่ไม่ผ่านในเรื่องของขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น (Inventive Step) เราควรจัดการอย่างไร หรือควรจะเลือกประเทศใดเป็นประเทศเป้าหมาย เป็นต้น

ซึ่งเมื่อเลือกประเทศเป้าหมายได้แล้ว ก็ดำเนินการยื่นคำขอ แต่ละประเทศก็จะมีขั้นตอนการตรวจสอบคำขอ รายงานผลการตรวจสอบ การประกาศโฆษณา การตรวจสอบการประดิษฐ์ การรับจดทะเบียนคุ้มครอง พร้อมกับเรียกเก็บค่าธรรมเนียมรายปี ตามกฏหมายของแต่ละประเทศ

ประโยชน์หลักที่คุณจะได้รับจากระบบ PCT

ยืดเวลาการตัดสินใจและวางแผนกลยุทธ์ได้อย่างชาญฉลาด: คุณจะมีเวลาสูงสุดถึง 30 เดือน ในการวิเคราะห์ตลาด ศึกษาคู่แข่ง หาพันธมิตร หรือระดมทุน ก่อนที่จะตัดสินใจลงทุนในการยื่นจดสิทธิบัตรในประเทศเป้าหมายแต่ละแห่ง
ประหยัดค่าใช้จ่ายเริ่มต้น: ระบบ PCT ช่วยให้คุณสามารถชะลอการลงทุนก้อนใหญ่ในการแปลเอกสารและค่าธรรมเนียมการยื่นในแต่ละประเทศออกไปได้ ทำให้คุณสามารถบริหารจัดการงบประมาณได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นในระยะเริ่มต้น
ลดความเสี่ยงด้วยข้อมูลที่แม่นยำ: รายงานการค้นหาระหว่างประเทศ (ISR) ที่คุณได้รับใน International Phase จะเป็นข้อมูลสำคัญที่ช่วยให้คุณประเมินศักยภาพและความเป็นไปได้ในการได้รับสิทธิบัตรในประเทศต่างๆ ทำให้คุณตัดสินใจได้อย่างมั่นใจว่าจะลงทุนในประเทศใดที่คุ้มค่าที่สุด
เปิดโอกาสสู่การเจรจาธุรกิจและดึงดูดนักลงทุน: การมีคำขอ PCT ที่ได้รับการตรวจสอบเบื้องต้นแล้ว จะช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือและดึงดูดความสนใจจากนักลงทุนต่างชาติหรือบริษัทคู่ค้าซึ่งอาจนำไปสู่โอกาสในการอนุญาตให้ใช้สิทธิ (Licensing) หรือการพัฒนาต่อยอดธุรกิจในอนาคตได้

ข้อควรรู้และเตรียมพร้อมสำหรับระบบ PCT

แม้ระบบ PCT จะมีข้อดีมากมาย แต่ก็ยัมีข้อควรทราบและต้องเตรียมพร้อมดังนี้

PCT ไม่ใช่สิทธิบัตรสากล: คุณยังคงต้องดำเนินการใน National Phase ของแต่ละประเทศเพื่อขอรับการคุ้มครองตามกฎหมายในแต่ละประเทศ
มีค่าใช้จ่ายต่อเนื่อง: การเข้าสู่ National Phase ในแต่ละประเทศจะมีค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายอื่นๆ เช่น ค่าแปลเอกสาร เพราะฉะนั้นควรวางแผนเรื่องการลงทุนเพิ่มเติมด้วย
กฎหมายเฉพาะประเทศ: แต่ละประเทศมีกฎหมายและเกณฑ์การพิจารณาสิทธิบัตรที่แตกต่างกัน การทำความเข้าใจหรือขอคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญจึงเป็นสิ่งสำคัญ

ระบบ PCT ถือเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับผู้ประกอบการหรือนักนวัตกรรมที่ต้องการขยายความคุ้มครองสิทธิบัตรไปยังต่างประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพและประหยัดต้นทุน แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น ก่อนยื่นผ่านระบบ PCT แนะนำว่าควรหารือหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งจะช่วยให้คุณตัดสินใจได้อย่างถูกต้อง เนื่องจากยังคงมีปัจจัยที่จะต้องพิจารณาเพิ่มเติม เช่น การเลือกช่องทางการยื่นต่างประเทศที่เหมาะสมกับความต้องการ งบประมาณ และระยะเวลา เป็นต้น

การก้าวสู่นวัตกรรมระดับโลกไม่จำเป็นต้องยุ่งยากและสับสนอีกต่อไป! AKIP Venture ผู้เชี่ยวชาญด้านทรัพย์สินทางปัญญาแบบครบวงจร พร้อมเป็นที่ปรึกษาคู่คิด ตั้งแต่ขั้นตอนการสืบค้นและประเมินความเป็นไปได้ ไปจนถึงการจัดเตรียมคำขอ การดำเนินการยื่นคำขอ PCT การดูแลและติดตามสถานะ และการดำเนินการในขั้นตอน National Phase ในประเทศปลายทางที่คุณเลือกด้วยเครือข่ายตัวแทนทั่วโลก เราจะช่วยให้สิ่งประดิษฐ์ของคุณได้รับการคุ้มครองอย่างถูกต้องตามกฎหมายในทุกตลาดที่คุณต้องการ

ให้เราช่วยนำทางไอเดียของคุณสู่ความสำเร็จระดับสากลได้อย่างมั่นใจ

📞 โทร. 065-989-9815
💬 Line ID: @akipventure (อย่าลืมใส่ @)