ก่อนที่นักประดิษฐ์ Startup หรือผู้ประกอบการจะนำไอเดียหรือนวัตกรรมใหม่ไปยื่นจดสิทธิบัตร สิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้ามคือการตรวจสอบว่าไอเดียนั้นมีความใหม่ตามหลักกฎหมายหรือไม่ มีบุคคลใดเคยยื่นจดหรือเปิดเผยข้อมูลไว้ก่อนแล้วหรือไม่ เพราะในทางกฎหมาย สิ่งประดิษฐ์ที่จะขอรับสิทธิบัตรได้ต้องมีคุณสมบัติตามเงื่อนไข ได้แก่ มีความใหม่ มีขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น และสามารถประยุกต์ใช้ในทางอุตสาหกรรมได้
ดังนั้น การสืบค้นสิทธิบัตรจึงไม่ใช่เพียงการค้นหาข้อมูลทั่วไป แต่เป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยให้นักประดิษฐ์ Startup หรือผู้ประกอบการสามารถประเมินความเป็นไปได้ของสิ่งประดิษฐ์ก่อนลงทุนพัฒนาเทคโนโลยี ผลิตสินค้า หรือยื่นคำขอจดทะเบียน บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่าการสืบค้นสิทธิบัตรคืออะไร ทำอย่างไร และในกรณีใดที่ควรให้ผู้เชี่ยวชาญด้านสิทธิบัตรช่วยตรวจสอบและวิเคราะห์ข้อมูล
การสืบค้นสิทธิบัตรคืออะไร?
การสืบค้นสิทธิบัตร คือกระบวนการค้นหาข้อมูลสิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ หรือคำขอที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยี สิ่งประดิษฐ์ กระบวนการผลิต หรือองค์ประกอบของผลิตภัณฑ์ที่กำลังพัฒนา เพื่อประเมินว่ามีข้อมูลหรือเทคโนโลยีใดถูกเปิดเผยหรือยื่นขอความคุ้มครองไว้แล้วบ้าง
ข้อมูลใดบ้างที่ได้จากการสืบค้น
การสืบค้นสิทธิบัตรจะช่วยให้เห็นข้อมูลสำคัญหลายด้าน เช่น ชื่อผู้ขอรับสิทธิ เจ้าของสิทธิ ประเทศที่ยื่นคำขอ วันที่ยื่นคำขอ บทสรุปการประดิษฐ์ ข้อถือสิทธิ ภาพประกอบ และสถานะของคำขอ ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้สามารถประเมินได้ว่าแนวคิดหรือไอเดียของเรามีความซ้ำหรือใกล้เคียงกับสิ่งที่มีอยู่เดิมหรือไม่ รวมถึงยังช่วยให้ธุรกิจมองเห็นทิศทางการพัฒนาเทคโนโลยีในอุตสาหกรรมนั้นได้ชัดขึ้น
ทำไมต้องสืบค้นสิทธิบัตร และควรทำตอนไหน?
การสืบค้นสิทธิบัตรควรดำเนินการตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นพัฒนาไอเดีย ก่อนการลงทุนวิจัย การผลิตต้นแบบ การตั้งชื่อผลิตภัณฑ์ หรือการยื่นคำขอรับสิทธิบัตร เนื่องจากหากตรวจพบภายหลังว่าสิ่งประดิษฐ์มีลักษณะใกล้เคียงหรืออาจเกี่ยวข้องกับสิทธิของผู้อื่น อาจส่งผลให้ธุรกิจสูญเสียทั้งเวลา งบประมาณ และโอกาสทางธุรกิจ
ตรวจสอบความใหม่ก่อนยื่นคำขอ
หนึ่งในเงื่อนไขสำคัญของการขอรับสิทธิบัตร คือ ความใหม่ ของสิ่งประดิษฐ์ หากไอเดียหรือแนวคิดดังกล่าวเคยถูกเปิดเผยต่อสาธารณะมาก่อน ไม่ว่าจะผ่านเอกสารสิทธิบัตร บทความ งานวิจัย เว็บไซต์ หรือการวางขายสินค้า อาจส่งผลกระทบต่อโอกาสในการได้รับความคุ้มครองได้ การสืบค้นสิทธิบัตรจึงเป็รขั้นตอนสำคัญที่ช่วยประเมินเบื้องต้นว่าไอเดียหรือสิ่งประดิษฐ์ของคุณมีจุดที่แตกต่างจากของเดิมมากเพียงพอหรือไม่
หลีกเลี่ยงการละเมิดสิทธิผู้อื่น
นอกจากตรวจสอบว่าผลงานของเราสามารถจดสิทธิบัตรได้หรือไม่แล้ว การสืบค้นสิทธิบัตรยังช่วยลดความเสี่ยงในการละเมิดสิทธิของผู้อื่น โดยเฉพาะกรณีที่ต้องผลิต ขาย หรือนำเข้าสินค้าไปยังประเทศที่สิทธิบัตรยังมีผลบังคับใช้ การตรวจสอบข้อมูลสิทธิบัตรก่อนทำตลาดจึงเป็นการป้องกันปัญหาทางกฎหมายในระยะยาว
ฐานข้อมูลสืบค้นสิทธิบัตรฟรี ที่ใช้งานได้เลย
ฐานข้อมูลสิทธิบัตรในไทยโดยกรมทรัพย์สินทางปัญญา (DIP)
สำหรับการตรวจสอบข้อมูลสิทธิบัตรในประเทศไทย สามารถเริ่มจากฐานข้อมูลของกรมทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งใช้ค้นหาคำขอและข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับสิทธิบัตรหรืออนุสิทธิบัตรในประเทศไทย เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการตรวจสอบว่าเทคโนโลยีใกล้เคียงนั้นเคยถูกยื่นหรือได้รับความคุ้มครองในประเทศไทยแล้วหรือไม่
ฐานข้อมูลสิทธิบัตรต่างประเทศและสากล
หากต้องการตรวจสอบความใหม่ในระดับโลกหรือต้องการขยายธุรกิจไปยังต่างประเทศ การสืบค้นเพียงฐานข้อมูลในประเทศไทยนั้นอาจยังไม่เพียงพอ จำเป็นต้องใช้งานฐานข้อมูลสากลที่มีการเชื่อมโยงข้อมูลนวัตกรรมจากทั่วโลกเข้าด้วยกัน โดยมีแพลตฟอร์มหลักที่แนะนำดังนี้
- Google Patents (patents.google.com) เครื่องมือจาก Google ที่ได้รับความนิยมสูงสุด เนื่องจากเป็นแพลตฟอร์มที่ใช้งานง่าย เหมือนการค้นหาข้อมูลทั่วไป ระบบสามารถดึงข้อมูลจากสำนักงานสิทธิบัตรทั่วโลกกว่า 100 แห่ง มาแสดงผลได้อย่างรวดเร็ว มีฟีเจอร์การแปลภาษาอัตโนมัติที่ช่วยให้เราอ่านเอกสารภาษาต่างประเทศได้ทันที และยังแสดงลำดับเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องได้ชัดเจน เหมาะสำหรับการสืบค้นข้อมูลสิทธิบัตรเบื้องต้นเพื่อหาไอเดียหรือคัดกรองงานที่ใกล้เคียง
- Lens.org (lens.org) แพลตฟอร์มที่เน้นการวิเคราะห์ข้อมูลในเชิงธุรกิจและวิชาการ โดย Lens มีความโดดเด่นด้านการเชื่อมโยงข้อมูลสิทธิบัตรเข้ากับฐานข้อมูลงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ ทำให้เราสามารถมองเห็นภาพรวมว่านวัตกรรมชิ้นหนึ่งได้รับอิทธิพลหรือต่อยอดมาจากงานวิจัยใดบ้าง
- Espacenet (espacenet.com) ฐานข้อมูลหลักของสำนักงานสิทธิบัตรยุโรป ซึ่งถือเป็นหนึ่งในฐานข้อมูลที่มีมาตรฐานการจัดเก็บข้อมูลทางเทคนิคในระดับสูง โดย Espacenet มีระบบ Smart Search และการจำแนกประเภทสิทธิบัตร (Classification) ที่ละเอียด ช่วยให้นักกฎหมายหรือวิศวกรสามารถสืบค้นข้อมูลเชิงลึกที่มีความเฉพาะเจาะจงได้อย่างแม่นยำกว่าการค้นหาด้วยคำสำคัญทั่วไปเพียงอย่างเดียว
- WIPO PATENTSCOPE ฐานข้อมูลอย่างเป็นทางการของ World Intellectual Property Organization (WIPO) หรือองค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก ซึ่งทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของคำขอรับสิทธิบัตรระหว่างประเทศภายใต้ระบบ PCT (Patent Cooperation Treaty) หากคุณต้องการตรวจสอบว่านวัตกรรมหรือเทคโนโลยีใดกำลังอยู่ระหว่างการขยายความคุ้มครองในระดับสากล ฐานข้อมูล PATENTSCOPE ถือเป็นหนึ่งในแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือที่สุด และยังมีเครื่องมือสำหรับวิเคราะห์แนวโน้มเทคโนโลยีระดับโลกที่มีการอัปเดตข้อมูลอย่างต่อเนื่อง
วิธีสืบค้นสิทธิบัตรให้ได้ผลแม่นยำ
เริ่มจาก Keyword ธรรมดา ก่อนเพิ่ม IPC Code
ควรเริ่มค้นหาจากคำทั่วไปที่ใช้อธิบายเทคโนโลยีหรือสิ่งประดิษฐ์ เช่น ชื่ออุปกรณ์ วัสดุ กระบวนการทำงาน หรือปัญหาที่สิ่งประดิษฐ์ต้องการแก้ไข จากนั้นจึงค่อยขยายคำค้นเป็นภาษาอังกฤษ คำพ้อง หรือคำทางเทคนิค เมื่อพบเอกสารสิทธิบัตรที่มีเนื้อหาใกล้เคียงแล้ว ให้ตรวจสอบรหัส IPC Code หรือ International Patent Classification รหัสดังกล่าวจะช่วยให้สามารถสืบค้นเอกสารในหมวดเทคโนโลยีเดียวกันได้อย่างแม่นยำมากขึ้น
ใช้ Boolean Operators (AND / OR / NOT) ให้เป็น
การใช้ AND, OR และ NOT ช่วยให้สามารถควบคุมผลลัพธ์การสืบค้นได้ดีขึ้น โดย AND ใช้กำหนดให้ผลลัพธ์มีคำค้นหลายคำร่วมกัน OR ใช้รวมคำที่มีความหมายใกล้เคียงกันหรือคำพ้อง และ NOT ใช้ตัดผลลัพธ์ที่ไม่เกี่ยวข้องออกจากการค้นหา การใช้เครื่องหมายคำพูดกับวลีเฉพาะ ยังช่วยให้ระบบค้นหาแสดงผลลัพธ์ที่ตรงกันมากขึ้น
Citation Search ตามรอยเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง
Citation Search คือการสืบค้นความเชื่อมโยงของเอกสารสิทธิบัตร โดยตรวจสอบว่าเอกสารสิทธิบัตรฉบับหนึ่งมีการอ้างอิงเอกสารใด และต่อมาถูกเอกสารใดนำไปอ้างอิงต่อ วิธีนี้ช่วยให้สามารถมองเห็นลำดับการพัฒนาเทคโนโลยี ตั้งแต่แนวคิดพื้นฐานเดิมไปจนถึงการต่อยอดล่าสุดในปัจจุบัน เป็นเครื่องมือที่เหมาะสำหรับการวิเคราะห์ทิศทางของตลาด แนวโน้มการพัฒนาเทคโนโลยี และการแข่งขันภายในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง
ข้อจำกัดที่ควรรู้ และเมื่อไหร่ควรใช้ผู้เชี่ยวชาญ
แม้การสืบค้นสิทธิบัตรด้วยฐานข้อมูลฟรีจะช่วยประเมินเบื้องต้นได้ในระดับหนึ่ง แต่การวิเคราะห์และตีความผลลัพธ์ยังจำเป็นต้องใช้ความเข้าใจด้านเทคนิคและกฎหมาย เนื่องจากในบางกรณี สิ่งประดิษฐ์ที่ดูคล้ายกันในมุมมองทั่วไป อาจต่างกันในแง่ข้อถือสิทธิ ขณะที่สิ่งประดิษฐ์ที่ดูแตกต่างกัน อาจมีขอบเขตสิทธิที่ทับซ้อนกันได้
ฐานข้อมูลฟรีมีช่องโหว่อะไรบ้าง
ข้อจำกัดของฐานข้อมูลสิทธิบัตรแบบฟรี คือข้อมูลจากบางประเทศอาจไม่ครบถ้วนสมบูรณ์ การแปลภาษาอัตโนมัติอาจมีความคลาดเคลื่อน สถานะทางกฎหมายอาจจำเป็นต้องได้รับการตรวจสอบเพิ่มเติม และผลลัพธ์การสืบค้นที่มีจำนวนมากอาจทำให้การคัดกรองข้อมูลทำได้ยาก หากใช้คำค้นไม่ครอบคลุมเพียงพอ ก็อาจทำให้พลาดเอกสารสำคัญหรือเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องได้
Patent Search vs Patent Landscape ต่างกันอย่างไร
Patent Search คือการสืบค้นสิทธิบัตรเพื่อประเมินความใหม่ ความใกล้เคียงของเทคโนโลยี หรือความเสี่ยงก่อนยื่นคำขอ
Patent Landscape คือการวิเคราะห์ข้อมูลสิทธิบัตรในภาพรวมเชิงกลยุทธ์ เพื่อช่วยให้เห็นแนวโน้มของเทคโนโลยี อุตสาหกรรม และการแข่งขันในตลาด เช่น ใครเป็นผู้เล่นหลัก เทคโนโลยีใดกำลังเติบโต ประเทศใดมีการยื่นคำขอจำนวนมาก และโอกาสทางธุรกิจอยู่ตรงไหน
สัญญาณที่บอกว่าควรจ้างผู้เชี่ยวชาญช่วยสืบค้น
หากเทคโนโลยีหรือสิ่งประดิษฐ์มีมูลค่าทางธุรกิจสูง กำลังเตรียมยื่นคำขอ มีแผนส่งออกหรือเกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีที่มีความซับซ้อน ควรให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยสืบค้นและวิเคราะห์ข้อมูล เพราะจะช่วยลดความเสี่ยงในการตีความข้อมูลคลาดเคลื่อน และช่วยวางแนวทางการยื่นให้รอบคอบและเหมาะสมมากยิ่งขึ้น
คำถามที่พบบ่อยเรื่องการสืบค้นสิทธิบัตร ( FAQs )
1.หากสืบค้นแล้วไม่พบสิทธิบัตรที่เหมือนกัน แปลว่าจดได้เลยไหม?
ยังไม่สามารถสรุปได้ทันที เพราะอาจมีเอกสารที่ใช้คำอธิบายหรือคำศัพท์แตกต่างกัน อยู่ในฐานข้อมูลอื่น หรือเป็นคำขอที่ยังไม่ประกาศเผยแพร่ การไม่พบผลลัพธ์ที่ใกล้เคียงจึงเป็นเพียงสัญญาณเบื้องต้น และควรให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยประเมินก่อนดำเนินการยื่นคำขอจริง
2.IPC Code คืออะไร หาได้จากไหน?
IPC Code หรือ International Patent Classification คือรหัสจำแนกหมวดหมู่เทคโนโลยีของสิทธิบัตร สามารถดูได้จากเอกสารสิทธิบัตรที่ใกล้เคียงกับสิ่งประดิษฐ์ของเรา แล้วนำรหัสนั้นไปใช้ค้นเอกสารอื่นในกลุ่มเทคโนโลยีเดียวกัน
3.Patent Search กับ Trademark Search ต่างกันอย่างไร?
Patent Search ใช้สืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับสิ่งประดิษฐ์ เทคโนโลยี หรือกระบวนการ
Trademark Search ใช้สืบค้นชื่อแบรนด์ โลโก้ หรือเครื่องหมายทางการค้า ทั้งสองประเภทเป็นการสืบค้นทรัพย์สินทางปัญญาคนละรูปแบบ และใช้หลักเกณฑ์ในการพิจารณาที่แตกต่างกัน
4.สืบค้นเองได้ แต่อยากให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบด้วย ทำได้ไหม?
สามารถทำได้ และถือเป็นแนวทางที่เหมาะสำหรับผู้ที่เริ่มต้นสืบค้นข้อมูลด้วยตนเองแล้วพบเอกสารที่มีความใกล้เคียงหลายรายการ ผู้เชี่ยวชาญจะช่วยวิเคราะห์ความเกี่ยวข้องของข้อมูลในเอกสาร ขอบเขตข้อถือสิทธิ และความเสี่ยงก่อนยื่นคำขอได้ละเอียดขึ้น
สรุป
การสืบค้นสิทธิบัตรคือขั้นตอนสำคัญก่อนยื่นจดสิทธิบัตร เพื่อตรวจสอบว่าไอเดีย สิ่งประดิษฐ์ หรือเทคโนโลยีของเราที่พัฒนาขึ้น มีความใหม่จริงหรือไม่ และมีความเสี่ยงด้านความซ้ำหรือละเมิดสิทธิของผู้อื่นหรือเปล่า
สามารถเริ่มต้นสืบค้นได้จากฐานข้อมูลฟรี เช่น กรมทรัพย์สินทางปัญญา, Google Patents, Lens.org, Espacenet และ WIPO PATENTSCOPE โดยใช้ Keyword, IPC Code, Boolean Operators และ Citation Search เพื่อให้ผลลัพธ์แม่นยำขึ้น
อย่างไรก็ตาม การสืบค้นด้วยตนเองอาจยังมีข้อจำกัดด้านข้อมูล ภาษา และการตีความข้อถือสิทธิ หากเป็นสิ่งประดิษฐ์หรือเทคโนโลยีที่มีมูลค่าทางธุรกิจสูง ควรให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยวิเคราะห์เพื่อวางแผนยื่นจดได้อย่างรอบคอบและลดความเสี่ยงทางกฎหมาย
ให้ AKIP Venture ช่วยสืบค้นและวิเคราะห์สิทธิบัตรให้คุณ
หากคุณมีไอเดีย สิ่งประดิษฐ์ หรือเทคโนโลยีที่ต้องการต่อยอดเชิงธุรกิจ AKIP Venture สามารถช่วยวางแผนสืบค้นสิทธิบัตร วิเคราะห์เอกสารที่เกี่ยวข้อง และประเมินความเสี่ยงเบื้องต้นก่อนยื่นคำขอ เพื่อให้การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาของคุณเริ่มต้นอย่างถูกต้องและสอดคล้องกับเป้าหมายทางธุรกิจมากที่สุด
ข้อมูลติดต่อ AKIP Venture
โทร: 065-989-9815
อีเมล: contact.akip@gmail.com
LINE: @akipventure
Facebook: https://www.facebook.com/akipventure/
